ئایا بڕیاڕی خوێندنی سەرهێڵ لەم دۆخەدا دروستە؟
ئایا قوتابی و مامۆستا ئامادەباشن بۆ خوێندنی سەرهێڵ؟
خوێندنی سەرهێڵ تەنیا بە دروستکردنی داوانامەیەک و دانانی وانەکان بەشێوەی دیجیتاڵ شیکار ناکرێت، لەم باسە کورتەدا باس لە خوێندنی سەرهێڵ و ئەگەرەکانی دەکەم لە کوردستاندا. بە تایبەتی لەسەر ئاستی قوتابی لە پۆلە سەرەتاییەکاندا.
ساڵانێکە پەککەوتنی ڕەوتی خوێندن بەهۆی فایرۆسی کۆڤید-١٩ یان بەهۆی جەنگەوە لەسەرتاسەری جیهان پەستانێکی نوێی لەسەر تەکنۆلۆجیا دروست کردووە، کە ڕێگەی نوێ و ئاسانکاریی تەکنیکی بۆ بەستنەوەی فێرخواز و هۆڵەکانی خوێندن بهێنێتە کایەوە. لە هەندێک وڵاتدا ئەمە خاوتر دەبینرا، بەتایبەتی ئەو وڵاتانەی کە پاراستنی ژیان، تەزووی کارەبا و ئاویان بە بەردەوامی بۆ دەستەبەر نەکراون. تۆ کاتێک رایەڵەیەکی کۆمپیوتەرت دەبێت کە گرفتی تەزووی کارەبات نەبێ، ناکرێ ئەم گەڕەک سەرهێڵ بن و منداڵەکانی بخوێنن، ئەویتریش چاوەڕێی سەرەی کارەبا بێ. لەم کاتەدا هەبوونی سیستەمێکی دیجیتاڵ بۆ فێرخوازان نادادی پێوە دیار دەبێ. بریکاری ئەمەش گەڕاندنەوەیە بۆ کاغەز و چاپی سەر وەرەقە.
ڕاستە ڕێگریی زۆرن بۆ وانەی دیجیتاڵ و خوێندن لەماڵەوە، بەڵام دەکرێت وەکو ژێرخانێکی بەهێزیش بۆ زۆربارودۆخی نالەبار (وەکو لەم جەنگەدا)، ئەم سەکۆیە دابمەزرێنرێت و کاری بۆ بکرێت. هیچ شتێک بێ پلە و قۆناغ تێپەڕ نابێ، تۆ ناتوانیت لە ماوەیەکی کورتدا ببیتە خاوەن سیستەمێکی دیجیتاڵ و بێ هەڵە، سیستەمێک کە خواستەکانی خوێندن بپێکێت دەبێت بە چەند قۆناغێک دروست بکرێ و تاقی بکرێتەوە.
وەکو کاردانەوە بەرانبەر جەنگی ئیران ئیسرائیل، حکومەتی هەرێم بڕیاری دا خوێندن سەرهێڵ بەردەوام ببێ و دوو ئەپلیکەیشنی بۆ خوێندنی سەرەتایی ئاشکرا کرد. لە ڕاستیدا تاکە خاڵی ئەرێنی لە بڕیارەکە ئەوەیە کە هەموو قوتابخانەکان یەک جۆرە سیستەم بەکار بهێنن. ئیدی ئایا مامۆستا بەئاگایە لەو سیستەمە یان قوتابی دەستی پێ دەگا، ئەوە ڕوون نییە. پێم وایە تاکو ئەو قۆناغە قورسەش بەڕێ دەکرێت و وەڵامی پرسی قوتابی و باوانیان ئەدرێنەوە لەسەر سیستەمەکە کات تێپەڕ دەبێ و دەگەینە کۆتایی ساڵ.
لەگەڵ ئەوەشدا بڕیارەکەی وەزارەتی پەروەردە بوێرانەیە و هەوڵێکی پڕ بایەخە کە خەڵکی لەمڕۆوە ئەو جۆرە خوێندنەش بناس و فێری ببن لەپێناو نەوەستانی خوێندن.
لە زۆر وڵاتی ناوچەکە ئەم شێوازە بەهۆی کۆڤید١٩ پیادە کرا، کە ئێستا زۆربەی وڵاتانی هەرێمەکە کە شەڕ یەخەی گرتوون، سوودمەندن لەو ژێرخانە. ئەگەرچی هاتن و بەشداری لەسەرەتادا تۆپزی نەبووە بۆ مامۆستا و فێرخواز، چونکە ئامارێک لەبەرچاوی بەڕێوەبەرایەتی قوتابخانەکان نەبووە کە کێ توانای سەرهێڵی هەیە، کێ ئینتەرنێت و ئامێری تەواوی هەیە بۆ چوونە ناو سیستەمی خوێندنی سەرهێڵ. کاتێک دەرکەوت ٩٠% بەرەوژوور گرفتی نیە، ئەوکات کرا بە تۆپزی و ١٠%ی تریش بە بەردەست خستنی ئینتەرنێت و کۆمپیوتەر هاوکاریی کران. ئەمە لە کوردستاندا مەخابن بوونی نییە. کە دەکرائامادەباشی بۆ بکرایە، چونکە کتوپڕ فێرخوازی سەرەتایی لەسەر مۆبایل و شاشەی بچووک ناکرێ فێر بکرێت.
بێگومان کەس گەرەنتی شێوازی جەنگ و هێرشەکانی سەر کوردستان نازانێ، ئەگەرچی زۆرینەی لە شەودا ڕوویانداوە، بەڵام دەکرێت کە خوێندن لەو شوێنانەی کە ئاساییشی باشە بکرێتە ٣ ڕۆژ و قوتابی و مامۆستا ڕۆژەکانی تر لەسەر سیستەمەکە خۆیان ڕابهێنن و وردە وردە بەرەوە سەرهێڵ هەنگاو بنێن. یان وەکو زۆر لە وڵاتان، هەفتەی ڕۆژێک قوتابی بەپێی خشتەیەک سەردانی قوتابخانە بکەن و ئەرکی هەفتەکە وەربگرن کە ڕۆژانە مامۆستا لەگەڵیاندا وانەکانیان پێ دەڵێتەوە و ڕادەهێنرێن.
تەکنۆلۆجیا چەندین ئاسانکاریی بۆ خوێندن فەراهەم کردوە، تەنیا لە خوێندنی سەرهێڵ قەتیس نەماوە. بەڵکو بۆ هەموو هەنگاو و پێداویستیەکی مامۆستا و فێرخواز بەرنامە و سیستەمی ئەلیکترۆنی چێکراوە. مامۆستا پێویستە بەهەنگاوی داڕێژراو ئەو جۆرە ئامراز و سیستەمانە بە فێرخوازان بناسێنێ، ڕاهێنانیان پێ بکا. ئەمە بۆخۆی هەنگاوێکە بەرکەوتن و ناسینی سیستەمەکان ئاسان دەکات، دواتر بڕیاردانیش بۆ دیجیتاڵکردن وەڵامدانەوەی ئەرێنی دەبیت. پەلەکردن و بێ شارەزایی بەردەوامبوون گرفتی فێرکردن و پەروەرد شیکار ناکات.
ڕەوتی دیجیتاڵکردن تەنیا بە دابینکردنی سیستەمێکی بەڕێوەبردنی قوتابخانە و وانەی سەرهێڵ کۆتایی نایە، بەڵکو ئەوە بەشێکە لە سیستەمەکە و ڕاهاتن و بەگەڕخستنیان بنچینەیە بۆ تەواوکاریی سیستەمی ئەلیکترۆنی، کە دواتر لەگەڵ پەروەردە و بەشەکانی تری ڕێکخستنی کاری قوتابخانەکان لە ڕایەڵەیەکدا کۆدەبنەوە.
دیارە چەند هۆکارێک هەیە پێویستە باس بکرێن، بێ بوونی ئەوانە ئەگەری سەرکەوتنی خوێندنی سەرهێڵ مەحاڵ دەبێت.
یەک. بوونی ژێرخانێکی تەکنیکی کە هاوکارە لە بەردەستخستنی هەلومەرجی سەرهێڵ.
دوو. بابەتەکە لای زۆر لە فێرخوازان و مامۆستاکان نامۆ نەبێت. بۆ وێنە لە ئەوروپا زۆر لە خوێندنگەکان ماڵپەڕی خۆیان هەبووە، بەڕێوەبەرایەتی پەروەردە شیکاریی ناوەندی هەبووە بۆ پێوەندی و بەستنەوە. باوان ئیمەیل و تەلفۆنی خۆیان پێشتر داوە بە خوێندنگەکان و سەرهێڵ زۆر بۆنە و چالاکییان ئەنجام داوە.
سێ. هەبوونی بەستنەوەی خێرای ئینتەرنێت کە هەموو فێرخوازان و مامۆستاکان بێ گرفت بتوانن پشتی پێ ببەستن.
چوار. دڵنیابوون لەوەی کە هەموو قوتابیان و خوێندکاران بتوانن ڕۆژانە ئینتەرنێتیان هەبێ و دەستیان بگاتە سەرچاوە و وانەکان. لە ئەڵمانیا، ئەوانەی نەیانبووە یان زۆر لە قوتابخانە سەرەتاییەکان مامۆستا بە چاپکراوی وەرەقە و ئەرکی هەفتانەی پێ گەیاندون، چونکە قوتابی سەرەتایی زۆر ئاشنا نیە بە تەکنیک و کۆمپیوتەر. بەڵام لە هەفتەی دووەم و دواترەوە داوای فێربوونی بەشداری لە وانەی سەرهێڵدا خرایە بەرگوێ و وردە وردە بەڕێ کەوتوون.
پێنج. هەبوونی دەیان ڕاژەی فێرکاری سەرهێڵ کە پێشتر دەبوو خەڵک بەپارە بیانکڕێ، بەڵام ئەمڕۆ هەندێکیان حکومەت پارەکەی داوە و ڕاژەی وانەکانی بۆ فێرخوازان دابین کردوە یا خۆیان وەکو وەڵامدانەوە بۆ دۆخەکە، کردویانە بە خۆڕایی. ئەم پۆڕتاڵانە زۆر هاوکارن لە فێرکردنی وانەی نوێ، چونکە لە ماڵەوە باوان هەموویان توانای فێرکردنی وانە و نوێکارییەکانیان نیە.
شەش. وەڵامدانەوە بۆ هۆکاریی دەروونی. لە وڵاتی ئێمە قوتابی ڕانەهاتووە گوێ لە مامۆستای تر بگرێت، یان لە ناکاودا ئاراستەی فێربوون بگۆڕدرێ و تەواو پشت بەخۆی ببەستێت. بێ لەوەی هەندێک ڕێ و شوێنی ناوماڵی پشتیوانی نیە بۆ خوێندن کە پەستانی لا دروست دەکا.
دەکرێت سوود لە تاقیکردنەوەی گەلان و مامۆستایانی دەرەوەی وڵات، بە تایبەتی لە مامۆستایانی ڕێکخراوی کانگا سوود وەربگیرێت. کە تەواو ئاشنان بە سیستەمی دیجیتاڵ. دواجار نەوەستانی خوێندن لەم دۆخەدا زۆر گرنگە و بڕیارەکە چەندیش قورس بێ باشترە لە وەستان و گوێنەدان بە ڕەقوتی فێرکردن، گرنگیش ئەوەیە خواست هەبێ لەسەری لەلایەن باوان و فێرخوازانەوە و ڕاهێنانی تەواو بە مامۆستاکان بکرێ.
