ویکیپیدیا بوو بە بیست ساڵ

ویکیپیدیا زانیاریینامەیەكی كراوەیە، تیایدا بەچەندین زمان زانیارییەكان پێشكەش بە سەردانكەران دەكات، هەموو كارێكی دان و وەرگرتنی زانیاریی تیایدا خۆبەخشانەیە. ئامانجی ویكیپیدیا پێكهێنانی زانیاریینامەیەكی فراوانە "کۆکردنەوەی ھەموو زانیارییەکانی مرۆڤ" كە بە زۆربەی زمانەكانی جیهان بابەتی لەخۆ گرتبێت، سەرەنجام بە ھەوڵێکی ھاوبەش زانستنامەیەکی ئازاد و خۆڕا‌ پێک بهێنرێت. ویكیپیدیا لەلایەن دامەزراوەیەكی خێرخوا (WikiMedia) سەرپەرشتی دەكرێت[١]، کە لە ٢٠٠٣ دا بە فەرمی ڕێکخراوێکی بۆ دامەزرا.

بیرەتەکنیکیەکانم

خۆپیشاندانی پاییزی کۆرۆنا

یوتیوب خەریکی سڕینەوەی درۆ و پڕوپاگەندەکانی ترەمپە، کە لە هەڵبژاردنەکاندا بڵاوی کردونەتەوە. حەمە دەیوت ئاخۆ موسووڵمانێک نیە درۆکانی #طوووط بشارێتەوە لە ڕایەڵەدا؟

هەرکات ئەپڵ دەستکاریی پاراستنی بەکارهێنەران دەکا، وەتسئەپ و پێڕەکەی کێچ دەکەوێتە کەوڵیان، دەڵێن ناشکە لە خۆی بەشکە.

هەنگاونان بۆ چاکسازی لەڕێی دیجیتاڵکردنەوە - ٢ -

 ئەگەر سیستەمێکی پڕ هەڵە و ناڕێک بکەیت بە دیجیتاڵ، ئەوا سەرەنجام سیستەمێکی بێکەڵکی دیجیتاڵت دەست دەکەوێت. هیچ کاتێک ئەلیکترۆنیکردنی سیستەمێک پاکتاوی نەخشان و ناوەڕۆکی کردەکان ناکا.

بەگەڕخستنی تەکنۆلۆجیا لەپێناو سەرخستنی خوێندن

پەککەوتنی ڕەوتی خوێندن بەهۆی فایرۆسی کۆڤید-١٩ لەسەرتاسەری جیهان پەستانێکی نوێی لەسەر تەکنۆلۆجیا دروست کرد، کە ڕێگەی نوێ و ئاسانکاریی تەکنیکی بۆ

ببە بەو دایکە یان ببە بەو باوکە - بەشی دووەم

لەوەیە بڵێی ژیان و کلتووری ئێمە زۆر جیاوازە لەو نموونە زیندوانەی باسکران، بەڵام بیرت نەچێ تۆ مرۆڤیت و بە دەسەڵاتترین زیندەوەری سەر زەویت، ئەوەی تۆکۆششی بۆ دەکەیت زۆرکات دێتە بەرهەم.

ببە بەو دایکە یا ئەو باوکە - بەشی یەکەم

زۆر کات ناوەکان جیاکەرەوەی ماناکانیشن. تۆ کاتێک بە کەسێک دەڵێیت دایکە، چونکە سیفەتی دایکایەتی تیا دەبینیت.
هەموو دایکێک حەز و ئاواتی ئەوەیە منداڵەکانی سەرکەوتوو دڵشاد ببینێ، لە پێناو ئەو ئاواتەشیدا زۆر ناڕەحەتی دەچێژێ.

بیرەتەکنیکیەکانم

هاوینی کۆرۆنا لە ٢٠٢٠

ترەمپ دەیەوێت بەزۆر مایکرۆسۆفت ئەپلیکەیشنی تیکتۆک بکڕێتەوە لە کۆمپانیا چینیەکە، تاکو داتا و شتەکانی لە پێناو پاراستنی نیشتمانیی و هاووڵاتیانی ئەمەریکادا بخرێتە گەڕ.

دواڕۆژی ئایتی و هەلی کار

لە گۆڤاری ھەفتەنامەی کۆمپیوتەر[١] دا بەدواداچوونێک لەسەر ھەلی کاری پیشەی ئایتی لە ساڵی ٢٠٢٠ و بەدواوە کرابوو.

ئاکامەکانی بەدواداچوونەکە لەسەر ھۆکار و گەشەسەندنی ئینتەرنێت و پێداویستی بازاڕ گرێدراوە.

داتاکان چۆن دەبنە نەوت - ٦

لە سەردەمی کۆرۆنا دا، کە ماوەیەک جووڵەی بازرگانی و پیشەسازی، لەسەرتاسەری جیهاندا کز بوو و لەزۆر شوێن بگرە وەستا، نرخی نەوت و لێکەوتەکانی زۆر دابەزی[١]، بە ڕادەیەک ئەوانەی بۆ هەفتە و مانگەکانی داهاتوو پێشتر داوای بڕێکی زۆریانکردبوو، نەیاندەزانی ئەوەی کە ئەمبارکراوە چی لێ بکەن.

داتاکان چۆن دەبنە نەوت - ٥

لیترێک نەوتی خاو لە هەر شوێنێکی دونیا بێ، هەر لیترە نەوتەکەیە و هەمان کێش. لەوپەڕی دونیا لە بەڕازیل، لە مەکسیک، لە سۆدان، لە نەرویژ و لە نیوزلەندا و شوێنەکانی تر نەوتی خاو نرخێکی نزیکەیی هەیە. دوای ئەوە ئەو نەوتە کرداری لەسەر دەکرێت و دەبێت بە ماددەی تر کە لە بەشێوەی جیا جیا سوودی لێ دەبینرێ. بە کورتی، بازاڕی نەوت نرخێکی دیاریکراوی بە نەوت داوە[١]، کە هەموو جیهان مامەڵەی لەگەڵدا دەکات.

پشووی هاوین پێشمەرگەبووم

باوکم زۆرکات ئەیوت: "دەستمان سپیە، سنعاتێک نازانین، ئێستا بۆ ئەم دۆخە هەر سنعاتکار باشە، ئەوەتا سێ مانگ جارێ مووچە ئەدەن ئەویش یەک لەسەر سێ بەشی. واتە بە یەک ساڵ دوو مووچەی جاران وەرگرم".

ئەگەر ئەمانە تەواوبوونایە

لێپرسینەوە و چاودێریی تەنیا بە دانانی لیژنە و هەبوونی یاسا تەواوکاری نابێت، بەڵکو دادیش دەبێت سەروەر بێ لە لێپێچینەوە و کەمتەرخەم سزا بدا. ئەگەر گوێ نەدرا بە نەخشە و هەنگاوی دوای جێبەجێبوونی پرۆژەکان، ئەوا بۆی هەیە پرۆژەکان لەگەڵ تەواوبوونیان مردار ببنەوە و هیچ بایەخێکیان نەمێنێت.

خوێندنی سەرهێڵ لە سەردەمی کۆرۆنادا

ڤایرۆسێک ڕووی کردووەتە مرۆڤایەتی کە تاکو ئەمڕۆ ئاکارەکانی تەواو ناسراو نین. چەندین توێژینەوە و باسی جۆراوجۆر بۆ پێکوتە و چارەسەری هاتووەتە بەرباس،

پووشە خورماکە

ساڵی ١٩٩٣ کاتێک سەددام ڕەتی کردەوە چاودێرەکان بچنە پشکنینی دەزگا و تاقیگەکانی کە ماددەی کیمیاویان بەرهەم دەهێنا، سەرۆکی ئەوکاتی ئەمەریکا، بیڵ کلینتۆن بڕیاری هێرشکردنە سەر ئەو شوێنانەی دەرکرد. ئێوارەیەک پاش ڕۆژێکی ئاسایی زانکۆ کە هیچ باس و خواستێک لە ئارادا نەبوو.

داتاکان چۆن دەبنە نەوت - ٤

* داتاکان چۆن دەگوازرێنەوە
ناوزەندکردنی داتاکان بە نەوت لە سەدەی ٢١هەمدا، هەوڵێکە بۆ دەرخستنی گرنگی داتا و زانیارییەکان. نەوت لێرەدا نەک تەنیا وەکو سەرچاوەیەکی وزە، بەڵکو نەوت وەکو مادەیەکی خاو کە نەتوانرێت بە ئاسانی لە زۆر بواردا دەستی لێ هەڵبگیرێت. لەم بەراوردەوە داتاکان تەواو ئەو گرنگی و ڕۆڵەی نەوت وەردەگرن.

داتاکان چۆن دەبنە نەوت - ٣

ماوەی دە ساڵێک دەبێت زاراوەی کاڵای زیرەک و (ئینتەرنێتی شتەکان Internet of things - IoT ) لە جیهانی کۆمپیوتەر و ڕایەڵەدا دروست بوون. جاران تۆ ئامێرێکی ساردکەرەوەت هەبوو، تەزووی کارەبات لەسەر دادەنا و کاری دەکرد و دڵت بە ئاوە فێنکەکەی شاد دەبوو.

داتاکان چۆن دەبنە نەوت - ٢

* ئەڵمانیا چەندین ملیۆن ئیۆرۆ لە کڕینی داتا و زانیاریی دزراودا خەرج دەکا

ئەڵمانیا سیستەمی سۆشیالیستی پیادە دەکات. بۆ بەڕێکردنی ئەوەش، باجی ماڵی لەسەر دەستکەوتی مانگانە وەردەگرێت بە ڕێژەی ١٤ تاکو ٤٢. باج گەورەترین داهاتە، بێ ئەوە حکومەتی ئەڵمانیا ناتوانێت مانگانە ملیۆنەها خێزان بژێنێت و پارەی کرێ خانوو و ژیانیان بۆ دابین بکا.

داتاکان چۆن دەبنە نەوت - ١

پێشەکیەک
* ئەم کۆمەڵە وتار و بەدواداچوونەم باس لە گرنگی داتاکان و داهاتووی داتاکانمان دەکات.

سەدەیەکە نەوت گەورەترین ڕۆڵ دەبینێ لە ئابووری وڵاتاندا[١]، لە دوای جەنگی جیهانی دووەمیشەوە کارایەک بووە بۆ سیاسیەکان نەخشەی ڕێککەوتنی درێژخایەن و گرەوی داهاتووی سەقامگیریی وڵاتیان پێ بردوەتەوە. داتا و زانیارییەکان لە سەردەمی ئەلیکترۆن و خوولی چوارەمی پیشەسازیدا بونەتە کلیکی پێشەنگی کۆمپانیا زەبەلاحەکان و بەدەست هێنانی متمانەی سیاسیە ئابووریناسەکانی وڵات.

عەریزەی ئەلیکترۆنی

هەر پرۆژەیەک ناوی ئەلیکترۆنیکردن و دیجیتاڵکردنی پێوە بێ، بۆمن دڵخۆشکەرە. گەندەڵی تیا بکرێ یان کەموکورتی زۆربێ ئەوە شتێکە نابێ فەرامۆش بکرێ و بۆ هەنگاوی داهاتوو پێویستە پەندی لێ وەربگیرێت.

زیادەیە

حەمە گێڕایەوە؛ ماوەیەک بوو پانکەی لاپتۆپەکەم زوو زوو هەڵدەبوو، هەستم دەکرد لەو ساتەشدا کۆمپیوتەرەکەم لە کارکردندا خاو دەبێ، هاوڕێیەک ئامۆژگاری کردم، وتی باشترە بیکەیتەوە و بە گسک و پەڕۆیەکی نەرم تۆزی  ناوەکەی و سەر پانکەکانی لابەریت.

بیرە تەکنیکیەکانم

عارفی پورە ئەمنە باسی "گەورەدێ" و شارباژێڕ بکا لە ویکیپێدیای سۆرانی، کە پەنجا ساڵە لەوێ دەژی ئەبێت، لە ژێریا بنووسێ سەرچاوە: ویکیپێدیای ئینگلیزی، ئەگینا مۆری سڕینەوە و بێ سەرچاوە لە بنیا دادەنێن.

تۆببەکردن (ڕەمەزان - ١)

تۆببەکردن

دان پێدانان بە هەڵە و پاشگەزبوونەوە لێی، ڕەوشتێکی باشە، هەمیشە خوای بەخشندە بەوەرگرتنی پشتیوانی لێ دەکات [١][٢]، بەندەی خوا پەرستیش یەکەم کاری لە ڕەمەزاندا ئەوەیە کە ڕوو بکاتەوە خوا و داوای لێخۆشبوون بکات، ئەگەر هەڵەی کردوە پاشگەزبێتەوە و تۆبە بکات، بەو شێوەیە دەتوانیت ئاسوودە بیت لە ڕەمەزان و لە ئەرکی ڕۆژووگرنتدا بەردەوام بیت. بڕوا کاتێک بێگەردانە جێگیر دەبێ کە دڵ و دەروونی بڕوادار خەوشی لەسەر نەبێ[٣].

ڕاپەڕین

نەنە گیان دەزانیت دوای ڕاپەڕینەکە و ئازادبوونی کوردستان باوکی تۆڵە و فریا گەڕانەوە ماڵێ، ئێستا ئەوانیش وەکو من لەگەڵ باوک و دایکیاندا دەژین.

ئاگری نەورۆز

نەنەگیان، دەزانیت لە نەورۆزی ئەمساڵدا ئاگرێکی زۆر گەورەمان کردوە!

ئاگرەکە ئەوەندە گەورە و بەرز بوو لەسەر شاخە دوورەکانەوە خەڵک بینی بووی، من ئەمەم لە خەودا بینی.

بەشێک لە چارەسەر

لەم ڕۆژانەدا چەند خاڵێکم نووسی لەسەر پێداچوونەوە و هەڵسەنگاندنی مانگانەی پرۆژەیەک. یەکێک لەناویاندا بریتی بوو لە "شیکار دۆزینەوە لەبری خەتابار دۆزینەوە، چارەسەر لەبری تۆمەتی هەڵە بەخشین"، 

پاسۆردی ئیمەیلەکەت دزراوە؟

زۆرن لەوانەی کە تێپەڕەوشەی چوونەناو پۆستە ئەلیکترۆنیەکانیان لە پیت و ژمارە دروست کردوە، بەشێوەیەک کە دۆزینەوەیان ئاسان نیە، لەگەڵ ئەوەشدا چەندین جار دەبیستین کە هەژمارەکان دزراون، یان تێکشکێنراون. لەگەڵ هاتنی ساڵی ٢٠١٩ دا، تێکشکێنەرەکان hackers لە دوو گورزدا، ٢،٢ملیار هەژماریان بڵاوکردەوە کە تێکشکێنراون.

فیلە فڕیوەکان

نەنە گیان دەزانیت فیلیش هەیە وەکو کۆتر باڵی هەیە و دەتوانێ بفڕێت!. من ئەمەم لە خەونمدا بینیوە.

ئەوکاتەی لە قوتابخانە مامۆستا فێری کردین چۆن دەتوانین کۆمەڵە دروست بکەین، وتی "کۆمەڵەی فیلەکانی کە بە ئاسماندا دەفڕن، کۆمەڵەیەکی بەتاڵە!."، واتا لەبەرئەوەی فیل گەورەیە و نافڕێت کۆمەڵەی لێ دروست نابێت. بەس من بینیم فیل بە ئاسماندا دەفڕی.

هەنجیری گەورە

نەنە گیان،

دەزانیت هەنجیری ئەم لادێیە بە قەد سەری من زلە. خۆم بینیومن لە خەودا، زۆر جیاوازن. هەر دانەیەکی بە دوو دەست بۆم هەڵدەگیرێن!